De geschiedenis van Hoofddorp.

Tussen 1849 en 1852 werd het Haarlemmermeer leeggepompt door drie van de krachtigste stoomgemalen ter wereld. Elk kreeg een symbolische naam: De Leeghwater bij Buitenkaag aan de zuidpunt, naar de zeventiende-eeuwse pionier die het plan had bedacht; De Cruquius aan de westrand bij Heemstede, naar de cartograaf Nicolaas Kruik die het meer al in 1742 nauwkeurig had ingemeten; en De Lijnden bij het huidige dorp Lijnden, vernoemd naar de voorzitter van de droogleggingscommissie.

De Cruquius gold lange tijd als de grootste stoommachine ter wereld: een balanssysteem met acht zuigers die samen ongeveer 65.000 liter water per slag oppompten. De drie gemalen draaiden bijna onafgebroken; aanvankelijk werd geschat dat de klus drieënhalf jaar zou duren, in werkelijkheid bleek het krap drie jaar. Op 1 juli 1852 viel de bodem droog.

Een polder die getekend werd

Wat achterbleef was een vlakte van vruchtbare zeebodem, ongeveer 18.000 hectare groot en plaatselijk meer dan vijf meter onder NAP. Voordat er ook maar één boerderij stond, lag het plan voor de inrichting al klaar. Landmeters trokken op de kale bodem een streng geometrisch patroon: hoofdvaarten in oost-westrichting, dwarsvaarten in noord-zuid, en daar tussenin de wegen en kavels. Wie vandaag op de kaart kijkt ziet die ontwerptekening nog terug — een polder die letterlijk getekend werd voordat hij bewoond werd.

De grond werd in 1853 publiek verkocht. Landbouwers uit alle delen van Nederland — en uit Vlaanderen en Duitsland — kochten kavels en begonnen aan de pioniersjaren. Het waren zware tijden: de bodem was nog zilt, malaria heerste in de natte zomers, en pas in de tweede helft van de negentiende eeuw kwam de polder echt op gang.

De groei in de tweede helft van de twintigste eeuw was uitzonderlijk. Het inwonertal liep in enkele decennia op van een paar duizend tot tienduizenden. Wat begon als een agrarische nederzetting werd een planmatig uitgebreide stad, met opeenvolgende uitbreidingsplannen die elk hun eigen architectuurtaal meebrachten: de strakke jaren-zeventig blokken van Pax, de bloemkoolwijken van Overbos, het gedurfde stedenbouwkundige plan voor Floriande met zijn waterstad-karakter.

Tegelijk groeide het oude centrum uit tot een echt stadshart. In de loop van de jaren tachtig en daarna kreeg Hoofddorp een groot winkelcentrum, een bibliotheek, een theater en een gemeentehuis — voorzieningen die je niet meer in een dorp verwacht. De band met Schiphol versterkte zich verder: rond Station Hoofddorp ontstond Beukenhorst, een groot kantoren­gebied dat door zijn directe spoorverbinding met de luchthaven internationale bedrijven aantrok.

Vandaag is Hoofddorp met bijna tachtigduizend inwoners de grootste plaats van de gemeente Haarlemmermeer en het bestuurlijke en economische zwaartepunt van de polder. Maar de oorsprong is nog overal aanwezig: in de kaarsrechte vaarten, in de namen van straten en wijken, en in de wetenschap dat alles wat hier staat ooit op de bodem van een meer lag.